Pedodonti (Çocuk Diş Hekimliği)

0-15 yaş arasındaki çocukların ağız ve diş sağlığı ile ilgilenen uzmanlık alanı tıp dilinde pedodonti olarak adlandırılmaktadır. Pedodontide genel olarak doğumdan ergenlik çağının sonuna kadarki dönemde çocukların, koruyucu diş hekimliği uygulamaları ile süt ve daimi dişlerinin sağlıklı tutulması, çürük, travma, kalıtımsal ve benzeri etkenlerin bu dişlerde oluşturduğu sorunların giderilmesi tedavileri uygulanmaktadır.

Çocuklarda 20 tane süt dişi bulunmaktadır. Süt dişleri genellikle bebek altı aylıkken çıkmaya başlar. Yaklaşık olarak 3 yaşında iken süt dişlerinin sürmesi tamamlanır. Süt dişleri yapısal farklılıklarından dolayı aşınmaya ve çürüğe daha yatkındır. 6 yaşına gelindiğinde süt dişleri yerlerini daimi dişlere bırakmaya başlarlar. Bu durum ortalama 13 yaşına kadar devam eder. Ağızda hem süt dişlerinin hem de daimi dişlerin yer aldığı 6-13 yaş arası bu dönem karışık dişlenme dönemi olarak adlandırılır. Bu dönemde süt dişlerindeki mevcut çürükler, yeni süren daimi dişlerin sağlığını da olumsuz etkiler. Erken diş kaybı  dişlerin aralıklara doğru kayarak kalıcı dişlerin yerleşmesini ve çıkmasını zorlaştırmakta, dişlerde çapraşıklıklara sebep olarak çiğneme ve konuşma bozukluklarına neden olmaktadır.  Pedodontide amaç doğumdan ergenliğe kadar çocuk hastaların ağız ve diş sağlıklarını korumak, ortaya çıkabilecek çeşitli problemleri önlemek, var olan hastalık ve anormallikleri erken dönemde tespit ederek ilerlemeden tedavilerinin yapılmasını sağlamaktır.

 

Pedodonti Tedavileri

• Süt dişleri ve genç sürekli dişlerde ihtiyaç duyulan tüm dolgu uygulamaları, kanal tedavisi ve amputasyon        işlemleri,
• Diş enfeksiyonları,
• Çekilen dişlerin yerine uygulanan yer tutucuların ve çocuk protezlerinin yapımı,
• Koruyucu ve önleyici ortodontik tedaviler,
• Travma tedavileri,
• Çürüklerin önlenmesi için fluorid verniği, fluorid jeli ve fissür örtücü uygulamaları
• Biberon çürüğü (Annenin bebeğini gece boyunca emzirmesi dişlerin çok erken dönemde çürümelerine neden olur. Anne sütünün yapısındaki LAKTOZ isimli şeker çok çürük yapıcı bir maddedir. Biberon çürüğünün bir başka şekli de, uzun dönem sütün ya da mamanın biberonla geceleri uyku sırasında alınması sonucu oluşur)

Her çocuğun 6 ayda bir doktora götürülmesi gerekir. Oluşan çürüklerin tedavisi ile olası erken kayıplar önlenmiş olur.

Tüm bu koruyucu ve tedavi edici işlemler yapılırken; en önemli konuların başında çocukların korku, endişe ve ağrı duymadan tedavi edilmesi gelmektedir. Pedodontinin uğraş alanı içerisinde; sağlıklı çocukların yanı sıra, çeşitli sistemik hastalıkları ve engelleri bulunan çocukların tüm diş tedavileri de yer almaktadır. Özel bakım gerektiren bu hastalar (kalp hastalıkları, böbrek hastalıkları, Down sendromu gibi çeşitli sendromlar, otizm, zihinsel engellilik, dikkat eksikliği ve hiperaktivite, diş hekimi fobisi olan çocuklar) ameliyathane şartlarında sedasyon veya genel anestezi altında tedavi edilirler. Ayrıca iğne fobisi olan çocuklarda comfort-in, yani iğnesiz lokal anestezi yöntemi uygulanabilir.

 

Comfort-in, iğnesiz lokal anestezi avantajları

• Saniyenin üçte biri kadar kısa sürede anestezik ilacı yüksek basınç ve hızla enjekte eden güvenli bir yöntemdir
• İğnesiz ve ağrısız lokal anestezi sağlar
• İğne ile yapılan lokal anesteziden korkan tüm çocuk ve yetişkinlerde konfor sağlar
• Lokal anestezik ilaç hızla dokuya yayılır ve kısa sürede etkili bir anestezi sağlar
• Kullanımı kolay, etkili ve güvenlidir

 

Çocuk psikolojisi iyi bilinerek ona göre hareket edilmeli, onlara yumuşak bir şekilde yaklaşılmalı, böylece diş kontrollerine ve tedavi sürecine alışmaları sağlanmalıdır. Böylece çocukların diş bakımı konusunda bilgilendirilmeleri sonucu bu bilinçle yetişmeleri sağlanmış olur. Pedodontistler her şeyden önce çocuğun güvenini sağlamalıdır. Bunu sağladıktan sonra tedavi süreci daha kolay ve etkili gerçekleştirilebilir. 
Diş tedavisi ile ilgili ilk yargılar tüm yaşamı olumsuz olarak etkileyebilecek bir güce sahiptir. Çocukların diş hekimine karşı korku geliştirmemeleri için her şeyden önce ilk tecrübelerinin korkusuz ve güven dolu gerçekleştirilmesi gerekir. Ebeveynler diş tedavisi ve kontrolleri sırasında çocuklarını yalnız bırakmamalıdırlar. Böylece ailesinin güvencesi altında onların desteği ile diş hekimine gelen çocuklar korku ve endişe duygularından uzaklaşırlar. 

 

Diş hekimini ilk ziyaret 
Çocuklar, diş hekimine ilk diş sürmesinden sonra kontrol amaçlı götürülmelidir. Bundan sonra her 6 ayda bir kontrol amacıyla diş hekimi ziyareti tekrar edilmelidir. Çocuğun diş hekimi tarafından yapılan klinik muayenesi iki aşamalıdır:

1. Ağız Dışından Muayene
Baş-yüz muayenesinde bu bölgenin boyut, şekil ve oranları gözlenir. Herhangi bir şişlik, asimetri, altı yaşından büyük çocuklarda alt çene geriliği veya alt çene ileriliği incelenir. Şişliğin tespiti ve lenf muayenesi yapılmalıdır. Bundan sonra da alt çene eklemi muayenesine geçilir. Ağrı ve sesler değerlendirilir. Göz burun ve sinüs muayenesinde çocukta varsa göz kapağı düşüklüğü ve burunda tıkanıklık değerlendirilmelidir.

2. Ağız İçi Muayenesi
Bu muayene ağız açık iken dişlerin ve yumuşak dokuların incelenmesi ile dişler kapanış durumunda iken yapılan gözlemleri kapsar. Muayeneye dudakların iç ve dıştan incelenmesi ile başlanır. Daha sonra sert damak, dilaltı bölge ve dil incelenir. Renk değişikliği, akut ve kronik akarca (fistül) ya da şişlik olup olmadığına bakılır.

 

Koruyucu Diş Hekimliği
Özellikle pedodontinin ilk ve en önemli amacı diş-dişeti sağlığında problem olmasını önlemektir. Bunun için yapılacak işlemlerin ilki çocukların 6 ayda bir düzenli olarak diş hekimi kontrolüne götürülmesidir. Bu kontroller sayesinde gelecekte oluşabilecek tüm problemlerin başlamadan önüne geçilebilir.

Fissur silent(fissür örtücü) işlemi ise dişin oluk yapısının derin olduğu çocuk ve erişkin hastalarda uygulanır. Özellikle 6 yaşında fırçalama alışkanlığı tam oturmamış derin fissürlere sahip çocuklara uygulanabilir . Fissür örtücü dişin kendi yapısından daha opak olmalıdır. Böylece bütünlük bozulduğu zaman tespit edilir ve yenilenir.
Yer Tutucular süt dişlerinde meydana gelen erken kayıplarda oluşan boşluklar sonradan gelecek kalıcı dişler için tehlike oluşturur. Yer tutucular bu boşlukları sabitleyerek sonradan çıkacak dişlerin yer rezervinin korunmasını sağlar.Dişlerin çapraşık çıkmasını önler .
Hareketli ve sabit olabilen bu tutucular, hekim kontrolünde takılır ve daha sonra kalıcı dişler sürmeye başladığı zaman yine hekim tarafından çıkartılır.

 

Diş Fırçalama Başlangıcı

Bebeklik döneminde başlayan diş bakımı hayat boyunca gerekli olacak koruyucu eğitimin ve diş bakımının oluşturulmasındaki ilk basamaklarıdır. Diş çürüğüne neden olan mikroorganizma grubunun genellikle anneden çocuğa 9 – 36 aylık bir dönemde geçtiği düşünülmektedir. Bu yüzden çocuğun diş sağlığı ile annenin diş sağlığı çok yakından ilgilidir. Bebeklerde ağız bakımına ilk diş sürmesiyle birlikte başlamalıdır.

Ağız ve diş temizliği anne tarafından temiz bir parça bez aracılığı ile yapılmalıdır. Çocuklarda diş fırçası 1 yaşından itibaren kullanılabilir. Çocuğun ağız çalkalama işlemi yapamayacağı göz önünde bulundurularak diş fırçalama işlemi diş macunu olmaksızın veya düşük flor içerikli çocuk macunları kullanılarak yapılabilir. Çocuğun etkin bir diş temizleme işlemi gerçekleştiremeyeceği düşünülürse, diş fırçası mutlaka ebeveynler tarafından kullanılmalıdır. Diş fırçalama işlemini takiben mutlaka dil yüzeyi de fırçalanmalıdır.

İlk muayenede bebeğin tıbbi ve dişsel öyküsü dinlenir. Ağız içi muayene hastanın ilk ziyaretinde yapılır ve hastanın diş çürüğüne yatkınlığı değerlendirilir. Gelişim, flor ihtiyacı, normal beslenme dışındaki alışkınlıklar (biberon, emzik vb.) travmadan korunma; ağız hijyeni ve yeme alışkanlıklarından dişler üzerinde etkilerine göre hasta yönlendirilir. Pedodontiste veya diş hekimine ilk ziyaret hayat boyunca bebek için yararlı olabilecek bilgilerin edinilmesi açısından önemlidir.

 

Çocuklarda diş çürümesinde alınacak önlemler 
Diş çürüğünden korunmak amacıyla yapılacak ilk işlem iyi bir ağız hijyenine sahip olunmasıdır. Bu amaçla dişler günde en az 3 kez, 2 şer dakika süreyle fırçalanmalıdır. Diş fırçasına yardımcı olarak diş ipi ve ağız gargaraları sadece diş hekimi tavsiyesine göre 5 yaşından sonra kullanabilir. Diş çürüğünden korunmada etkinliği kanıtlanmış yöntemlerden birisi de “flor” uygulamalıdır.